بررسی تحولات اقیانوسی و پیامدهای احتمالی بر اقلیم خراسان رضوی
تحلیلهای اخیر از مراکز بزرگ اقلیمی از جمله NOAA و ECMWF نشان میدهد که در نیمه دوم سال 2025 ، فاز لانینا (La Niña) بهطور رسمی در اقیانوس آرام استوایی شکل گرفته است.
لانینا به عنوان فاز سرد نوسان جنوبی اقیانوس آرام (ENSO) ، سبب کاهش دمای سطحی آب در نواحی مرکزی و شرقی این اقیانوس میشود و به دنبال آن، الگوهای گردش جوّی در سراسر نیمکره شمالی دچار تغییر میگردد
بر اساس مدلهای بلندمدت ، انتظار میرود این الگو تا زمستان ۲۰۲۵–۲۰۲۶ تداوم داشته باشد و سپس در بهار ۲۰۲۶ بهتدریج به وضعیت خنثی یا حتی فاز گرم (النینو) بازگردد.
آخرین پیشبینی فشار EMCWF برای زمستان پیش رو ، الگوی بسیار مهمی را نیز نشان میدهد که یک سیستم پرفشار سطحی قوی با یک ناحیه کمفشار در زیر آن اطمینان از وقوع یک رویداد النینو مناسب در سال آینده را افزایش میدهد که میتواند بسیار قویتر از آخرین مورد در سال 2023 باشد
اثرات جهانی لانینا
در دورههای لانینا ، جتاستریم قطبی به سمت شمال جابهجا میشود و معمولاً موجب سرمای بیشتر و نفوذ تودههای هوای قطبی در بخشهای شمالی ایالات متحده و کانادا ، و در مقابل، شرایط گرمتر و خشکتر در جنوب ایالات متحده میگردد.
لانینا همچنین باعث افزایش احتمال نوسانات شدید در گرداب قطبی (Polar Vortex) و وقوع پدیده گرمایش ناگهانی استراتوسفری (SSW) میشود که در سطح نیمکره شمالی الگوهای دمایی و بارشی را بهشدت تغییر میدهد.
پیامدهای اقلیمی بر ایران و شمالشرق کشور
در الگوهای آماری و دینامیکی مشاهدهشده طی دهههای اخیر ، فاز لانینا معمولاً اثرات زیر را برای ایران بهویژه مناطق شرقی و شمالشرقی کشور از جمله خراسان رضوی در پی دارد:
نخست ، پرفشارتر شدن عرضهای بالای اوراسیا. در دورههای لانینا ، سامانههای پرفشار سیبری تمایل بیشتری به گسترش روی آسیای میانه دارند. این امر موجب افزایش نفوذ هوای سرد از شمال و شمالشرق به ایران، بهویژه در ماههای دی و بهمن میشود.
دوم ، افزایش احتمال سرمای بدهنگام پاییزی و دیررس بهاره . نوسانات لانینا معمولاً با سردیهای ناگهانی در اواخر پاییز یا اوایل زمستان همراه است. برای مناطق زراعی خراسان رضوی از جمله تربت حیدریه ، این موضوع میتواند به معنی ریسک بالاتر سرمازدگی محصولات پاییزه باشد زیرا غالبا بعد از امواج گرما و به یک باره اتفاق می افتد
سوم ، توزیع ناهماهنگ بارشها. در اغلب سالهای لانینا، مقدار کل بارش خراسان رضوی در حد نرمال تا کمی کمتر از نرمال ثبت شده است ؛ اما بارشها معمولاً در چند موج کوتاه ولی شدید متمرکز بودهاند . این الگو میتواند باعث افزایش خطر سیلابهای مقطعی در اواخر زمستان یا اوایل بهار شود.
چهارم ، افزایش احتمال فعالیت سامانههای مدیترانهای در نیمه شرقی ایران . اگر در طول زمستان ، شاخص NAO به فاز منفی برود ، در ترکیب با لانینا میتواند مسیر نفوذ سامانههای بارشی مدیترانهای را تا شرق ایران باز نگه دارد . این وضعیت بهویژه برای اسفند 1404 تا فروردین 1405 میتواند به معنی افزایش بارندگی در خراسان رضوی باشد.
جمعبندی
در مجموع ، پاییز و زمستان پیشرو برای بخشهای شرقی ایران سردتر از معمول پیشبینی میشود و کشاورزان، بهویژه زعفرانکاران و تولیدکنندگان محصولات پاییزه ، باید نسبت به سرمازدگی و نوسانات دمایی حساستر از همیشه باشند.
در بهار 1405 با احتمال بازگشت تدریجی شرایط النینو ، انتظار میرود الگوهای جوی بسرعت تغییر و شاهد افزایش دوره های مرطوب در ایران و استان خراسان رضوی باشیم
